Het land dat NEE stemde tegen vrede

Demonstranten vieren de triomf van het NEE tegen het vredesakkoord in oktober. Foto: artikel Infobase.

BLOG IN 6 DELEN – INTRO: WAAROM IK DIT SCHREEF

Terwijl de ogen van de wereld gericht zijn op de race voor het presidentschap tussen Hillary en Donald, is Colombia nog altijd aan het bekomen van de klap van het NEE in het referendum waarmee de colombianen het vredesakkoord tussen de regering van president Santos en de FARC-guerrilla op 2 oktober hebben weggestemd.In het buitenland snapt natuurlijk niemand het. Het antwoord op de vraag “Waarom??” heeft duizend facetten. Haat en wrok, desinformatie en kiezersmanipulatie; “Gender Ideologie” en Belgische homoporno, President Maduro van Venezuela; Orkaan Matthew, taxichauffeurs contra Uber, en politieke kandidaten die al lang uitgerangeerd leken te zijn nu ineens met presidentiële ambities uit hun as verrijzen – ik noem zomaar een handjevol verklaringen die er alles mee te maken hebben, en waar ik in deze blog op in zal gaan. Eén ding is wél duidelijk: de logica van dit alles is voor een buitenstaander vaak ver te zoeken.

Geen materie voor oppervlakkige Colombia-watchers dus. Tussen alle analyses uit het buitenland die ik er de afgelopen weken over gelezen heb is er bijna geen een journalist of expert die alle nuances doorziet (waarmee ik natuurlijk niet wil beweren dat ik dat wel doe trouwens, maar misschien zie ik na zo lang in dit land te hebben gewoon sommige details die anderen over het hoofd zien).

Ik heb een soort dagboek bijgehouden vanaf maandag 25 september, toen met veel internationaal spektakel in het Caribische kustplaatsje Cartagena de Colombiaanse president en de aanvoerder van de FARC, ontspannen gekleed in wit katoen en met een air alsof het ouwe makkers waren, hun handtekening onder het vredesakkoord zetten. Ik ben doorgegaan tot aan dit moment, een maand na het fatale referendum. De onderhandelaars van de regering en de guerrilla’s zitten opnieuw rond de tafel om achter gesloten deuren de tekst van het vredesakkoord bij te schaven in de hoop zo wél tegemoet te komen aan de eisen van de NEE-stemmers.

Of dat gaat lukken, is de vraag van een miljoen die het land in zijn greep houdt. Kunnen de onderhandelaars genoeg water bij de wijn doen zodat een eventuele nieuwe tekst wél de instemming van een brede laag van politiek en bevolking krijgt? Intussen is de spanning in de regio’s waar de FARC haar kampementen heeft om te snijden. Er hoeft maar dít te gebeuren of de met moeite in stand gehouden wapenstilstand wordt door muiterij – of een ongelukje – doorbroken en het eerste schot valt. Na 52 jaar en 220 duizend doden zou weer een nieuwe fase in deze absurde oorlog zonder winnaars of verliezers een ramp zijn.

Maar dat zie ik als buitenlandse volgens de NEE-stemmers natuurlijk helemaal verkeerd.

Een maand lang heb ik geschreven, iedere dag in de hele vroege en de late uurtjes – zo tussen 4 en 6 ’s ochtends vóór mijn werk en, als ik daar de puf voor had, nog eventjes nadat Nina op bed lag. Zelden heb ik in korte tijd zó veel analyses, reportages, columns en rapporten verslonden en zo veel op sociale media gesuffed als in de afgelopen vijf weken. En zelden heb ik zo verbeten en volhardend geschreven. Je mag het best een obsessie noemen.

Een soort traumaverwerking was het ook, want het is echt een klap geweest. Ik mag dan een geïmporteerde bewoner van dit land zijn, de acht jaar dat ik hier gewerkt heb, hebben direct of indirect altijd om het streven naar vrede gedraaid. Ook de keuze om na drie en een half jaar Nederland met kleine Nina hier terug te komen had direct te maken met de vredesonderhandelingen, die toen volop in gang waren en een toekomst zonder oorlog beloofden. Na zoveel bange en sombere jaren kon je de hoop en de opluchting onder de Colombianen voelen, alsof een zacht lentebriesje de lucht van donkere wolken klaarde en een nieuw horizon blootlegde.

Pas nu beseffen ik en gelijkgestemde Colombianen die overmoedig de champagnekurken al hadden ploppen voordat de stemmen waren geteld, dat heel, heel veel landgenoten dus blijkbaar helemaal niet op die vrede zaten te wachten. En tot mijn spijt moet ik zeggen, dat is inclusief sommige vrienden en kennissen van me van ik het nóóit had gedacht.

Ik kan pas sinds kort weer lachen.

Dit is mijn nieuwste KatNini blogpost na een lange stilte (zo hectisch is het leven hier dat ik met grote on-regelmaat post of naar huis schgrijf, hoe veel er ook is om over te berichten). Ik heb geprobeerd er een verhaal van te maken dat hopelijk ook voor anderen en niet alleen voor mijzelf relevant is. Het is mijn langste tekst over en uit Colombia ooit, eigenlijk meer een novelle. Beetje raar misschien in dit flashy 140-lettertekens tijdperk. Ik heb me qua lengte en detail niet ingehouden en dat was bewust. De betekenis van de gebeurtenissen is daarvoor te groot. Ik heb dit ook geschreven voor Nina, en voor al die vrienden, familieleden en collega´s in dit land die net als ik geloofden dat een nieuw Colombia werkelijkheid zou worden en in wanhoop en verbijstering achterbleven. Ooit, als het wél zo ver is – en dat zal toch echt eens moeten gaan gebeuren – hoop ik alle details over deze periode terug te lezen en diezelfde emoties weer te kunnen oproepen, maar dan met de opluchting dat het op onverklaarbare wijze toch is goed gekomen met dit land waar de realiteit vaak onwaarschijnlijker is dan fictie.

Om de haastige & ongeduldige lezers onder jullie een beetje tegemoet te komen heb ik die lange, lange tekst opgeknipt in verschillende delen, en geprobeerd er aparte en afgeronde verhalen van te maken. Zo kan je gewoon meteen het hoofdstuk van je keuze aanklikken:

1. Vrede, na 220 duizend doden, 2. Roekeloos referendum, 3. De oorlog in het bloed, 4. Toch nog een tweede kans op deze aarde?, en 5. Het aftellen is begonnen.

De afbeeldingen bij ieder nieuw hoofdstuk zijn foto’s van de wandschilderingen in het Gemeentehuis van Oslo, waar president Santos op 10 december de Nobelprijs uitgereikt zal krijgen. Ze zijn gemaakt door Alf Rolfsen, de Noorse schilder die ze in 1938 in het gebouw aabracht, en behalve mythische scènes beelden ze ook de Tweede Wereldoorlog uit. In de voor onze moderne ogen ouderwetse stijl en ook in de scénes van angst, onderdrukking en terreur van de muurschilderingen zag ik een opmerkelijke parallel met het archaïsche maar o zo levende Colombiaanse conflict.

Archaïsch, want de vijftig jaar oude, ooit door marxistische idealen geïnspireerde ´opstand van het volk´ is al lang gecorrumpeerd door drugshandel en andere schadelijke praktijken en heeft met sociaal welzijn bitter weinig meer van doen. En iedereen weet, inclusief de inmiddels bejaarde aanvoerders van de guerrillabeweging zelf, dat deze oorlog nooit gewonnen zal worden.

En springlevend, want strijd en haat heeft strijd en haat als reactie opgeroepen, in de vorm van paramilitarisme dat bruut tegen de ´linkse terroristen´ en honderdduizenden burgers heeft opgetreden en ondanks grootscheepse demobilisaties nog altijd niet is uitgeroeid. Maar ook in de hoofden en harten van zo veel Colombianen die nooit aan de strijd hebben deelgenomen zitten de haat en blinde afkeer van ´de vijand´diepgeworteld. Want bijna elk van hen telt in zijn of haar familie of vriendenkring, dichtbij of verder af, wel een slachtoffer, of meer. Een zinloze spiraal van geweld, wraak en tegengeweld, die met wapens en met woorden, op het slagveld en in de politiek, de media en aan de borreltafel nog elke dag wordt uitgevochten. Vredesakkoord of geen vredesakkoord.

En nu maar heel hard duimen met z´n allen, dat is wat ik jullie wil vragen. Duim voor mij, voor ons, voor dit land dat de oorlog al zoveel decennia lang in het bloed heeft dat je als buitenstaander soms het idee krijgt dat het niet eens meer om zijn eigen slachtoffers geeft.

Help mij hopen dat er ook voor Colombia een tweede kans op deze aarde is, zoals een in dit land beroemde frase van Nobelprijswinnaar Gabriel García Márquez, auteur van het wereldberoemde Honderd Jaar Eenzaamheid zegt.

“Wij, uitvinders van fabels die in alles geloven, wij denken dat we het recht hebben om te geloven dat het nog niet te laat is om te beginnen aan de creatie van een tegen-utopie. Een nieuwe utopie van het leven waar alles voor zal wijken, waar niemand voor anderen zelfs over hun manier van sterven kan beslissen, waar liefde echt waar is en geluk mogelijk, en waar generaties die verdoemd zijn tot honderd jaar eenzaamheid voor eens en altijd een tweede kans op aarde krijgen..” Gabriel García Marquez – passage uit zijn speech bij de ontvangst van de Nobelprijs (1952)

Lees verder: Onhoudbaar limbo: een inleiding op de volgende 5 hoofstukken, waarin ik kort en op mijn manier samenvat wat de stand van zaken is begin november 2016, op het moment dat de vrede getekend is, vervolgens weggestemd, en daarna herschreven.

Share

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.